Hate Speech and Hate by Design
PDF (OPEN ACCESS)

Keywords

hate speech
performativity
migration
exclusion
violence
Serbia

How to Cite

Stojić Mitrović, M. (2025). Hate Speech and Hate by Design: Anti-Migrant Discourse in Serbia. ANNALES, SERIES HISTORIA ET SOCIOLOGIA, 35(4), 411–426. https://doi.org/10.19233/ASHS.2025.27

Abstract

This article explores hate speech as a governing logic embedded in Serbia’s migration management, extending beyond explicit verbal hostility to encompass institutionalized silence, public spectacles, and policy design. Drawing on speech act theory, critical discourse analysis, and scholarship on racialized governance, it conceptualizes hate speech as a performative act with perlocutionary force. Through ethnographic and discursive analysis, the article shows how people on the move are rendered both hyper-visible and absent – criminalized, pitied, or erased – depending on political need. It argues that hate speech, framed through calculated ambivalence and absent presence, sustains exclusionary practices and legitimizes state and societal violence against migrants.

https://doi.org/10.19233/ASHS.2025.27
PDF (OPEN ACCESS)

References

Amoore, Louise (2006): Biometric Borders: Governing Mobilities in the War on Terror. Political Geography, 25, 3, 336–351.

Andersson, Ruben (2014): Illegality, Inc.: Clandestine Migration and the Business of Bordering Europe. Los Angeles, University of California Press.

Aradau, Claudia & Rens Van Munster (2007): Governing Terrorism Through Risk: Taking Precautions, (un) Knowing the Future. European Journal of International Relations, 13, 1, 89–115.

Arcila Calderón, Carlos & Andreas Veglis (eds.) (2023): Migrants and Refugees in Southern Europe Beyond the News Stories: Photographs, Hate and Journalists’ Perceptions. Lanham, Lexington Books.

Austin, John L. (1990): Kako napravimo kaj z besedami. Ljubljana, Studia Humanitatis ŠKUC-FF.

Balać, Radovan (2021): „Patroldžije“ nesmetano love ljude. https://www.danas.rs/vesti/drustvo/patroldzije-nesmetano-love-ljude/ (last access: 2024-12-15).

BBC na srpskom (2022): Srbija, nasilje i migranti: Posle pucnjave u Horgošu privedeno više od 1.000 migranata – pretragom pronađeno oružje i municija. https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-63753797 (last access: 2024-12-15).

Besteman, Catherine (2020): Militarized Global Apartheid. Durham, Duke University Press.

Beznec, Barbara, Speer, Marc & Marta Stojić Mitrović (2016): Governing the Balkan Route: Macedonia, Serbia and the European Border Regime. Belgrade, Research Paper Series of Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe.

Bhabha, Homi (1984): Of Mimicry and Man: The Ambivalence of Colonial Discourse. October, 28, 125–133.

Bogdanović, Nevena (2020): Nacionalisti prete migrantima u Srbiji. https://www.slobodnaevropa.org/a/migranti-u-srbiji-meta-zastrasivanja-i-diskriminacije/30451886.html (last access: 2024-12-15).

Brandt, Jessica (2016): Turkey’s Failed Coup Could Have Disastrous Consequences for Europe’s Migrant Crisis. https://www.vox.com/2016/7/21/12248258/turkey-coup-europe-eu-refugee-migrant-crisis (last access: 2024-12-15).

Butler, Judith (2009): Frames of War: When is Life Grievable?. London, Verso.

Ćirić, V. (2019): Psovali joj majku srpsku I palili kosu: Migranti napali devojku (24) u Pirotu (FOTO/VIDEO). https://www.novosti.rs/vesti/srbija.73.html:832510-Psovali-joj-majku-srpsku-i-palili-kosu-Migranti-napali-devojku-24-u-Pirotu-FOTOVIDEO (last access: 2024-12-15).

De Genova, Nicholas (2013): Spectacles of Migrant ‘Illegality’: the Scene of Exclusion, the Obscene of Inclusion. Ethnic and Racial Studies, 36, 7, 1180–1198.

Dosta je bilo (2019): An Austrian Official Confirmed: Migrants are Being Returned to Serbia. https://dostajebilo.rs/blog/2019/10/08/austrijski-zvanicnikpotvrdio-migranti-se-vracaju-u-srbiju/ (last access: 2024-12-15).

Dosta je bilo (2020): Zašto Ministarstvo priprema škole za uključenje migranata u nastavu?. https://dostajebilo.rs/blog/2020/09/16/zasto-ministarstvopriprema-skole-za-ukljucenje-migranata-u-nastavu/ (last access: 2024-12-15).

Dukić, Slobodan (2020): Ekstremni desničari predmigrantskim centrum. https://arhiva.tacno.net/beograd/ekstremni-desnicari-pred-migrantskim-centrom/ (last access: 2024-12-15).

Ekman, Mattias (2022): The Great Replacement: Strategic Mainstreaming of Far-right Conspiracy Claims. Convergence, 28, 4, 1127–1143.

EU Action Plan for the Western Balkans (2020): https://home-affairs.ec.europa.eu/eu-action-plan-western-balkans_en (last access: 2024-12-15).

Fallon, Katy & Lorenzzo Tondo (2024): Videos Show Migrants Stripped of Clothing in Freezing Temperatures at Serbian Border. https://www.theguardian.com/global-development/2024/feb/22/videos-show-migrants-stripped-of-clothing-in-freezing-temperatures-at-serbian-border (last access: 2024-12-15).

Fassin, Didier (2011): Humanitarian Reason: A Moral History of the Present. Los Angeles, University of California Press.

Gagliardone, Ignio, Gal, Davit, Alves Tiago & Gabriela Martinez (2015): Countering Online Hate Speech. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000233231 (last access: 2024-12-15).

Garneau, Brianna (2024): The Racial Carcerality of Migration Governance. Sociology Compass, 18, e70014.

IOM (2022): IOM strategy in the Western Balkans (2022–2025). Sarajevo, IOM.

Jakovljević, Natalija (2020): Subotica: Grupa građana koja širi lažne informacije pozvala na protest protiv migranata. https://voice.org.rs/subotica-grupa-gradana-koja-siri-lazne-informacije-pozvala-na-protest-protiv-migranata/ (last access: 2024-12-15).

Jovanović, Mila (2024): U Srbiji se nalazi oko 3.000 ljudi koji traže azil. https://vreme.com/drustvo/u-srbiji-se-nalazi-oko-3-000-ljudi-koji-trazeazil/ (last access: 2024-12-15).

Komarčević, Dušan (2021): ‘Zabrinut sam za porodicu’: Somborac kome prete zbog izdavanja smeštaja migrantima. https://www.slobodnaevropa.org/a/srbija-sombor-plakati-desnicari-migranti/31505608.html (last access: 2024-12-15).

Kovačev, Nataša (2019): Ksenofobija prema migrantima u Somboru, večernji protesti i napadi na izbeglice. https://n1info.rs/vesti/a548208-Protesti-protiv-migranata-i-napadi-u-Somboru/ (last access: 2024-12-15).

Lokalne novine (2020): Upad kolima u migrantski centar u Obrenovcu. https://www.youtube.com/watch?v=STb4kGJlxLY (last access: 2024-12-15).

Marinković, Lazara (2020): Međunarodni dan migranata: Ko su migranti, a ko izbeglice u Srbiji i šta im je donela 2020. https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-55364534 (last access: 2024-12-15).

Martinović, Iva (2023): Komesarijat za izbeglice Srbije zatvorio vrata kampova za pojedine medije. https://www.slobodnaevropa.org/a/komesarijat-izbeglice-srbija-kampovi/32336208.html (last access: 2024-12-15).

M’charek, Amade, Schramm, Katharina & David Skinner (2014): Technologies of Belonging: The Absent Presence of Race in Europe. Science, Technology & Human Values, 39, 4, 459–467.

Mey, Jacob. L. (2001): Pragmatics: An Introduction. Oxford, Blackwell.

Mezzadra, Sandro & Neilson, Brett (2013): Border as Method, or, the Multiplication of Labor. Duke University Press.

Mondo (2020): Centar grada pun policije: Protest ‘Narodnih patrola’ protiv migranata(FOTO). https://mondo.rs/Info/Drustvo/a1292819/Migranti-narodne-patrole-protest-u-Beogradu.html (last access: 2024-12-15).

Mudde, Cas (2019): The 2019 EU Elections: Moving the Center. Journal of Democracy, 30, 4, 20–34.

MUP RS (2022): Ministar Vulin: Srbija neće dozvoliti postojanje nijedne naoružane krijumčarske bande. https://www.youtube.com/watch?v=AwOdrOav9_E (last access: 2024-12-15).

Panić, Zoran (2019): Pirotski taksisti nastavili protest zbog napada na koleginicu, priključili se i građani. https://www.danas.rs/vesti/drustvo/pirotski-taksisti-nastavili-protest-zbog-napada-na-koleginicu-prikljucili-se-i-gradjani/ (last access: 2024-12-15).

Parmar, Alpa (2021): The Power of Racialized Discretion in Policing Migration. International Journal for Crime, Justice and Social Democracy, 10, 3, 41–55.

Petrović, Predrag & Marija Ignjatijević (2022): Migranti odlaze, mržnja ostaje. Antimigrantska ekstremna desnica u Srbiji. Beograd, Beogradski centar za bezbednosnu politiku.

Politika (2015): Vučić: Migranti ne dolaze da bi pravili incidente. https://www.rts.rs/lat/vesti/politika/1977973/vucic-migranti-ne-dolaze-da-bi-pravili-incidente.html (last access: 2024-12-15).

Radoja, Žarka & Nataša Anđelković (2024): Migranti na Balkanu: Snimak ljudi koji tvrde da su vraćeni iz Srbije u Severnu Makedoniju pretučeni i bez odeće, policije ispituju. https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-68371886 (last access: 2024-12-15).

Republika (2020): Efikasna reakcija policijepokazala migrantima da Srbija nije mesto gde mogu da prave problem. https://www.republika.rs/hronika/hronika/198316/efikasna-reakcija-policije-pokazalamigrantima-da-srbija-nije-mesto-gde-mogu-da-praveprobleme (last access: 2024-12-15).

Rijken, Conny & Annick Pijnenburg (2021): Moving Beyond Refugees and Migrants: Reconceptualising the Rights of People on the Move. International Journal of Postcolonial Studies, 23, 2, 273–293.

RTS (2016): Vučić: Zajednički timovi vojske I policije na granicama. https://www.rts.rs/lat/vesti/politika/2388143/vucic-zajednicki-timovi-vojskei-policije-na-granicama.html (last access: 2024-12-15).

Skopje Declaration (2022): Skopje Declaration on Sustainable Migration Governance in the Western Balkans. https://north-macedonia.iom.int/sites/g/files/tmzbdl2301/files/documents/Skopje%20Declaration.pdf (last access: 2024-12-15).

Sl. glasnik RS 109/07 (2007): Law on Asylum of the Republic of Serbia.

Sl. glasnik RS 97/08 (2008): Law on Foreigners of the Republic of Serbia.

Sl. glasnik RS 22/2009 & 52/2021 (2009): Law on the Prohibition of Discrimination of the Republic of Serbia.

Srbin Info (2020): Narodne patrole u centru Beograda - pogledajte njihov razgovor sa emigrantima. https://www.youtube.com/watch?v=T4P_l6pvUmA&t=20s (last access: 2024-12-15).

Statewatch (2023): Access Denied: Secrecy and the Externalisation of EU Migration Control. https://www.statewatch.org/access-denied-secrecy-and-the-externalisation-of-eu-migration-control/ (last access: 2024-12-15).

Stojanović, Ivan (2012): Manipulacija javnim mnjenjem na primeru tražilaca azila u Republici Srbiji: kritička analiza medijskog diskursa. https://www.academia.edu/5693183/Manipulacija_javnim_mnjenjem_na_primeru_trazilaca_azila_u_Republici_Srbiji._Kriticka_analiza_medijskog_diskursa (last access: 2024-12-15).

Stojić Mitrović, Marta (2016): Azil i neregularne migracije u Srbiji na početku XXI veka: kulturneparadigme: doktorska disertacija. http://phaidrabg.bg.ac.rs/o:12140 (last access: 2024-12-15).

Stojić Mitrović, Marta (2020): Izbeglice (refugees), azilanti (asylum seekers) and ilegalni migrant (illegal migrants) in administrative and public discourse in Serbia: an overview of concepts in a diachronic perspective. Narodna umjetnost, 57, 2, 147–167.

Stojić Mitrović, Marta (2024): Spektakularizacija. In: Hameršak, Marijana, Pleše, Iva & Tea Škokić (eds.): Balkanska ruta. Pojmovnik europskog režima iregulariziranih migracija na periferiji EU. Zagreb, Sandorf, 245–254.

STOP MIGRANTIMA!!! (2020): Facebook post from 12.04.2020. https://www.facebook.com/groups/217784852824255/search/?q=migranti (last access: 2024-12-15).

Subotica.com (2020): Reakcije na naoružane migrante, pucnjavu i obračune krijumčara - taksisti su (i) sinoć dovozili u šumu, počela sporadična samoorganizovanja građana. https://www.subotica.com/vesti/reakcije-na-naoruzane-migrante-pucnjavu-i-obracunekrijumcara-taksisti-su-i-sinoc-dovozili-u-sumu-pocelasporadicna-samoorganizovanja-gradjana-id44513.html (last access: 2024-12-15).

Tazzioli, Martina & Glenda Garelli (2018): Containment Beyond Detention: The Hotspot System and Disrupted Migration Movements Across Europe. Environment and Planning D: Society and Space, 38, 6, 1009–1027.

Ticktin, Miriam (2011): Casualties of Care: Immigration and the Politics of Humanitarianism in France. Los Angeles: University of California Press.

Tomčić, Slavica (2020): Vučić dao nalog: Hermetički zatvaramo granice ako bude najezde migranata. Vojska, MUP i BIA dobili striktne naredbe! https://www.kurir.rs/vesti/drustvo/3422985/vucic-dao-nalog-hermeticki-zatvaramo-granice-ako-bude-najezde-migranata-vojska-mup-ibia-dobili-striktne-naredbe (last access: 2024-12-15).

Transbalkanska solidarnost (2020): Pandemija: umjesto sapuna policijske batine!. https://transbalkanskasolidarnost.home.blog/umjesto-sapuna-policijske-batine/ (last access. 2024-12-15).

van Dijk, Teun A. (1993): Elite Discourse and Racism. SAGE Series on Race and Ethnic Relations, Volume 6. Thousand Oaks, SAGE Publications, Inc.

van Dijk, Teun A. (2018): Discourse and Migration. In: Zapata-Barrero, Ricard & Evren Yalaz (eds.): Qualitative Research in European Migration Studies. IMISCOE Research Series. Cham, Springer, 1–8.

Vučić, Marija (2021): Mržnja, laži i patrole: Srpska antimigrantska brigada se igra vatrom. https://birn.rs/mrznja-lazi-i-patrole-srpska-antimigrantska-brigada-se-igra-vatrom/ (last access: 2024-12-15).

Wimmer, Andreas (2002): Nationalist Exclusion and Ethnic Conflict: Shadows of Modernity. Cambridge, Cambridge University Press.

Wodak, Ruth (2021): The Politics of Fear: The Shameless Normalization of Far-Right Discourse. London, Sage.

YUCOM (2007): Nacrt metodologije. Govor mržnje i zločin mržnje kao instituti međunarodnog i domaćeg prava. Nacionalna koalicija za toleranciju protiv zločina mržnje. https://www.yucom.org.rs/upload/vestgalerija_38_5/1198696141_GS0_Metodologija%20govor%20mrznje%20zlocin%20mrznje.pdf (last access: 2024-12-15).

Yuval-Davis, Nira, Wemyss, Georgie & Kathryn Cassidy (2019): Bordering. Cambridge, Polity Press.

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Copyright (c) 2025 Marta Stojić Mitrović