Keywords
Montenegro
contesto storico-culturale
influssi culturali mediterranei
canone letterario occidentale
How to Cite
Abstract
L’obiettivo di questo articolo è analizzare, in una cornice storico-culturale, le principali tendenze legate all’introduzione delle influenze culturali e letterarie europee nella tradizione montenegrina a cavallo tra il XIX e il XX secolo, epoca fortemente orientata al folklore patriottico-nazionale e caratterizzata da una marcata chiusura nei confronti degli influssi esterni. Particolare attenzione sarà riservata alla cultura italiana, considerata il paradigma più prossimo del modello culturale occidentale e con una tradizione plurisecolare in Montenegro, prendendo come modello la figura di Dante Alighieri, autore canonico della letteratura occidentale e simbolo dell’unità politica, linguistica e culturale d’Italia. L’analisi si soffermerà, infine, su come tali tendenze culturali straniere abbiano potuto contribuire a una trasformazione sia dell’ambiente socio-culturale in cui si manifesta- vano, sia dei canoni culturali e letterari precedentemente consolidati nella cultura d’arrivo.
References
Andrijašević, Živko (2017): Crnogorska ideologija 1860–1918. Cetinje, Državni Arhiv Crne Gore.
Andrijašević, Živko (2019): Storia del Montenegro (traduzione di Sergej Roić). Nardò, Besa Muci.
BDM-PP-R (1871): Biblioteca digitale del Montenegro, Cetinje – Nacionalna biblioteka Crne Gore «Đurđe Crnojević» (BDM). Pubblicazioni periodiche (PP). Riviste (R). Crnogorka 07.08.1871. https:// www.dlib.me/fajlovi/p1emtvfpa31i3cppa17vrg- vk176n5.pdf (ultimo accesso: 2025-07-29).
BDM-PP-R (1902): BDM-PP-R, Književni list, II, V, 1902. https://www.dlib.me/fajlovi/p1eq- 77d4o91mpe1061229167q1ep55.pdf (ultimo ac- cesso: 2025-07-29).
Benjamin, Walter (2023): Il compito del traduttore. Milano – Udine, Mimesis.
Bečanović, Tatijana (2009): Naratološki i poetički ogledi. Podgorica, CID.
Bloom, Harold (1996): Il canone occidentale. I libri e le scuole delle età. Milano, Bompiani.
Butorac, Pavao (1999): Kulturna povijest grada Perasta. Perast, Gospa od Škrpjela.
Caserta, Silvia (2022): Narratives of Mediter- ranean Spaces: Literature and Art Across Land and Sea. Cham, Palgrave Macmillan.
Chabanon, Michel-Paul Guy de (1773): Vie du Dante. Amsterdam – Paris, Lacombe.
Cronia, Arturo (1965): La Fortuna di Dante nella Letteratura Serbo-Croata. Padova, Editrice Anteriore.
Čirgić, Adnan (2011): Crnogorski jezik u prošlosti i sadašnjosti. Podgorica, Institut za crnogorski jezik i književnost.
Dragović, Živko (1896): Oda Pijemontu od Đ. Kardućija. Luča: Književni list Društva «Gorski vijenac», II, 5, 195–201.
Dragović, Živko (1902a): Sreća i nesreća: slike iz života Danta Aligijeri. Književni list: Organ „Cetinjske čitaonice i Gorskog vijenca”, II, 5, 141–143.
Dragović, Živko (1902b): Sreća i nesreća: slike iz života Danta Aligijeri. Književni list: Organ „Cetinjske čitaonice i Gorskog vijenca”, II, 6, 170–173.
De Sanctis, Francesco (1888): Saggi critici. Napoli, Antonio Morano Editore.
Đukić, Trifun (1951): Pregled književnog rada Crne Gore od Vasilija Petrovića Njegoša do 1918. Cetinje, Narodna knjiga.
Eco, Umberto (1990): I limiti dell’interpretazione. Milano, Bompiani.
Glas Crnogorca: Nedjeljni list za politiku i književnost. Cetinje, 1873–1922.
Jauss, Hans Robert (1982a): Toward an Aesthetic of Reception (Translation from German by Timothy Bahti). Minneapolis, University of Minnesota Press.
Jauss, Hans Robert (1982b): Aesthetic Experi- ence and Literary Hermeneutics (Translation from German by Michael Shaw). Minneapolis, University of Minnesota Press.
Jovović, Ivona (2016): Francuski jezik i kultura u Crnoj Gori (1830–1914) [Langue et culture fran- çaises au Monténégro (1830–1914)]. Podgorica, UCG: Fondacija Petrović Njegoš.
Kazaz, Enver (2005): Nacionalni književni kanon: mjesto moći. Sarajevske Sveske, 8/9, 123–133.
Kilibarda, Novak (2012): Istorija crnogorske književnosti: Usmena književnost (Vol. I). Podgorica, Institut za crnogorski jezik i književnost (ICJK).
Kilibarda, Vesna (1992): Italijanska književnost u Crnoj Gori do 1918. Nikšić, ITP Unireks.
Kilibarda, Vesna (2014): Njegoš i Italija. Pod- gorica, Institut za crnogorski jezik i književnost.
Kilibarda, Vesna & Jelena Knežević (2022): Strane književnosti u Crnoj Gori do 1918. godine. Podgorica, CANU.
Knežević, Jelena (2012): Njemačka književnost u Crnoj Gori do 1945. Podgorica, Institut za crnogorski jezik i književnost.
Književni list: Organ „Cetinjske čitaonice i Gorskog vijenca”. Cetinje, 1901–1902.
Kolbas, Dean E. (2001): Critical Theory and the Literary Canon. Colorado, Westview Press.
Luketić, Miroslav & Olga-Cana Vukmirović (1985): Crnogorska bibliografija, Tom II, Knjiga 1. Serijske publikacije (1835–1984). Cetinje, Centralna narodna biblioteka «Đurđe Crnojević».
Martinović, Niko S. (1965): Razvitak štampe i štamparstva u Crnoj Gori 1493–1945. Beograd, Jugoslovenski Institut za novinarstvo.
Matvejević, Predrag (2003): Mediteranski brevi- jar. Podgorica, CID.
Milanković, Dimitrije (1838): Topografičesko opisanije carstva poezije. Grlica: kalendar crnogorski, IV, 92–93.
Milanković, Dimitrije (1839): Kratko geografičesko-statičesko opisanije Dubrovačkog okružija. Grlica: alendar crnogorski, V, 56–58.
Miljanić, Novak (1975): Novinar i književnik Stevan Vrčević. Boka: zbornik radova iz nauke, kulture i umjetnosti, 6-7, 221–240.
M. N. (1897): Život i književni rad Danta Aligjeri-a. Luča: književni list Društva «Gorski vijenac», III, 6, 1897, 232–237.
Nikčević, Milorad (2012): Istorija crnogorske književnosti: Crnogorska književnost od 1852. do 1918. (Vol. III). Podgorica, Institut za crnogorski jezik i književnost.
Nikčević, Milorad (2019): Književno-kulturne veze na rubovima Mediterana. Osijek, Hrvatsko-crnogorsko društvo prijateljstva «Croatica-Monte-negrina».
Nikčević, Vojislav P. (1993): Crnogorski jezik. Cetinje, Matica crnogorska.
Pantić, Miroslav (1990): Književnost na tlu Crne Gore i Boke Kotorske od XVI do XVIII veka. Beograd, Srpska književna zadruga.
Pavlović, Jovan (1885a): Književne vijesti: iz stranijeh književnosti. Crnogorka: List za književnost i zabavu. II, 16, 02. 05. 1885, 132.
Pavlović, Jovan (1885b): Vijesti iz stranijeh književnosti. Crnogorka: List za književnost i zabavu. II, 21, 09. 06. 1885, 176.
Pejović, Đoko D. (1971): Razvitak prosvjete i kulture u Crnoj Gori 1852–1916. Titograd, Istorijski institut.
Protrka, Marina (2008): Stvaranje književne nacije. Oblikovanje kanona u hrvatskoj književnoj periodici 19. stoljeća. Zagreb, Sveučilište u Zagrebu, Filozofski fakultet.
Rotković, Radoslav (2012): Istorija crnogorske književnosti: Crnogorska književnost od početaka pis- menosti do 1852 (Vol. II). Podgorica, Institut za crnogor- ski jezik i književnost.
Roić, Sanja (1982): Dante nelle letterature jugoslave (I). Studia Romanica et Anglica Zagrabiensia, 27, 1–2, 241–261.
Roić, Sanja (1983): Dante nelle letterature jugoslave (II). Studia Romanica et Anglica Zagrabiensia, 28, 1–2, 205–269.
Sbutega, Antun (2007): Storia del Montenegro: dalle origini ai giorni nostri. Catanzaro, Rubbettino.
Spaggiari, William (2022): Dante nel Sette-Ottocen- to. Note e ricerche. Milano, LED Edizioni.
Šuković, Radivoje (1986): Književna periodika u Crnoj Gori: 1835–1914. Titograd, NIO «Univerzitetska riječ».
Šuvaković, Miodrag (2005): Mnogostruka lica kano- na: канон ili kanoni. Sarajevske Sveske, 8-9, 111–121.
Uccellini, Frano Tice (1910): Dante Aligieri, Di- vna gluma (preveo i protumačio F.T.). Kotor, Biskupsko sjemenište «Lavova» – Bokeška štamparija.
Vjesnik. Cetinje, 1908–1915.
Vrčević, Stevan V. (1871a): Život i djela Danta Aligjera. Crnogorka: prilog «Crnogorcu» za zabavu, književnost i pouku. Cetinje, I, 4-5, 07. 08. 1871, 13–15.
Vrčević, Stevan V. (1871b): Život i djela Danta Aligjera. Crnogorka: prilog «Crnogorcu» za zabavu, književnost i pouku. Cetinje, I, 6, 14. 08. 1871, 21–23.
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.