Foreigners in the Statutes of Trieste, Muggia, Koper, Izola and Piran
PDF (OPEN ACCESS)

Keywords

medieval town statutes
foreigners
clergy
Jews
settlers
vicini

How to Cite

Mihelič, D. (2025). Foreigners in the Statutes of Trieste, Muggia, Koper, Izola and Piran: From the High Middle Ages to the Early Modern Period. ACTA HISTRIAE, 33(2), 203–264. https://doi.org/10.19233/AH.2025.10

Abstract

This article examines the status of foreigners in the northern Istrian towns of Tri- este, Muggia, Koper, Izola and Piran on the basis of municipal legal codes (statutes) from the Middle Ages to the eighteenth century. The towns regarded foreigners – non- locals – with a degree of suspicion, both in terms of the potential physical threat they might have posed and with regard to economic protectionism. However, the towns did not entirely reject foreigners outright; rather, in line with their own interests, they admitted foreign settlers into their communities, granting them the status of (new) residents or citizens.

https://doi.org/10.19233/AH.2025.10
PDF (OPEN ACCESS)

References

Albini, Giuliana (2011): Civitas tunc quiescit et fulget cum pollentium numero decoratur. Le concessioni di cittadinanza tra età viscontea tra pratiche e linguaggi politici. In: Gamberini, Andrea, Genet, Jean-Philippe & Andrea Zorzi (eds.): The Languages of Political Society: Western Europe, 14th–17th Centuries. Rome, Viella, 97–120.

Andrews, Frances & Maria Agata Pincelli (eds.) (2013): Churchmen and Urban Government in Late Medieval Italy, c. 1200–c. 1450. New York, Cambridge University Press.

Ascheri, Mario (1988): Lo straniero nella legislazione e nella letteratura giuridica del Tre–Quattrocento. Un primo approccio. In: Forestieri e stranieri nelle città basso-medievali. Florence, Salimbeni. Quaderni di storia urbana e rurale, 9, 7–18.

Ascheri, Mario (2000): Formes du droit dans l’Italie communale. Les statuts. Mé- diévales, 39, 137–152.

Ascheri, Mario (2010): Statutory Law of Italian Cities from Middle Ages to Early Modern. In: Drossbach, Gisela (ed.): Von der Ordnung zur Norm. Statuten in Mittelalter und Früher Neuzeit. Paderborn, Ferdinand Schöningh, 201–216.

ASVe, AC – Archivio di Stato di Venezia (ASVe), Archivio di Capodistria (AC).

BCT, AD – Biblioteca civica di Trieste (BCT), Archivio diplomatico (AD).

Benyovsky Latin, Irena & Zrinka Pešorda (eds.) (2020): Towns and Cities of the Croatian Middle Ages. The City and the Newcomers. Zagreb, Hrvatski institut za povijest.

Bertoša, Slaven (2008): Neki podaci o selima Rašporskog kapetanata u novom vijeku. Zbornik Općine Lanišće, 4, 9–18.

Blaise, Albert (1975): Dictionnaire latin-français des auteurs du Moyen Âge. Turn- hout, Brepols.

Bonazzoli, Viviana (1990): Il prestito ebraico nelle economie cittadine delle Marche fra ʽ200 e ʽ400. Ancona, Proposte e ricerche.

Bonin, Zdenka (2009): Ubožne ustanove v Kopru in njihova skrb za zdravje prebivalstva od 13. do začetka 20. stoletja. Arhivi, 32, 1, 7–32.

Boone, Marc & Peter Stabel (2002): New Burghers in the Late Medieval Towns of Flanders and Brabant. Conditions of Entry, Rules and Reality. In: Schwinges, Rainer Christoph (ed.): Neubürger im späten Mittelater. Migration und Austausch in der Städtelandschaft des alten Reiches (1250–1550). Berlin, Taschenbuch, 317–332.

Bottin, Jacques & Donatella Calabi (eds.) (1999): Les Étrangers dans la ville. Minorités et espace urbain du bas Moyen Âge à l’époque moderne. Paris, Maison des sciences de l’homme.

Brown, Andrew (2017): Medieval Citizenship. Bruges in the Later Middle Ages. In: Brown, Andrew Brown & John Griffiths (eds.): The Citizen Past and Present. Auckland, Massey University Press, 93–117.

Caprin, Giuseppe (1905): L’Istria nobilissima I. Trieste, F. H. Schimpff.

Cassandro, Michele (1979): Gli ebrei e il prestito ebreo nel Cinquecento. Milan, Giuffré.

Cecchi, Dante (1996): Disposizioni statutarie sugli stranieri e sui forestieri. In: Stranieri e forestieri nella Marca dei secc. XIV–XVI. Atti del 30 convegno di studi maceratesi. Macerata, 19–20 novembre 1994. Macerata, Centro di studi storici maceratesi. Studi Maceratesi, 30, 29–91.

Chittolini, Giorgio (1991): Statuti e autonomie urbane. Introduzione. In: Chit- tolini, Giorgio & Dietmar Willoweit (eds.): Statuti, città, territori in Italia e Germania tra Medioevo ed età moderna. Bologna, Il Mulino, 7–45.

Cvitanić, Antun (1986): Pravni položaj stranaca u srednjovjekovnoj korčulanskoj komuni. Zbornik radova Pravnog fakulteta u Zagrebu, 36, 5–6, 591–606.

Darovec, Darko (2001): Solarstvo v severozahodni Istri od 12. do 18. stoletja. Annales. Series Historia et Sociologia, 11, 1, 71–92.

Darovec, Darko (2022): Knjiga koprskih kapetanov Slovanov (1587–1724). Acta Histriae, 30, 4, 855–908.

Darovec, Darko (2023): The Genesis of Koper Medieval Statutes (1238–1423). Acta Histriae, 31, 4, 743–776.

Darovec, Darko & Darja Mihelič (2024): Statuti komuna Koper. Koper – Čentur, Založba Annales – Zgodovinsko društvo za južno Primorsko – Inštitut IRRIS za raziskave, razvoj in strategije družbe, kulture in okolja.

De Franceschi, Camillo (1960): Gli statuti del comune di Pirano del 1307, con- frontati con quelli del 1332 e del 1358. Venezia, A spese della Deputazione.

Herkov, Zlatko (1971): Mjere Hrvaskog primorja s osobitim osvrtom na solne mjere i solnu trgovinu. Rijeka, Historijski arhiv u Rijeci i Pazinu.

HR-DARI, STIZ – Državni arhiv u Rijeci, 276: Statuti općina: Statut Izole.

Janeković-Römer, Zdenka (1993): Stranac u srednjovjekovnom Dubrovniku: između prihvaćenosti i odbačenosti. Radovi Zavoda za hrvatsku povijest, 26, 27–38.

Janeković-Römer, Zdenka (2005): Građani, stanovnici, podanici, stranci, in-ovjerci u srednjovjekovnom Dubrovniku. In: Budak, Neven (ed.): Raukarov zbornik. Zbornik u čast Tomislava Raukara. Zagreb, FF Press, 317–346.

Kambič, Marko (2005): Certain Aspects of the Continuity and Reception of Roman Inheritance Law in the Statutes of Slovenian Littoral Towns. Slove- nian Law Review, 2, 1–2, 87–103.

Kim, Keechang (2000): Aliens in Medieval Law. The Origins of Medieval Citizenship. Cambridge, Cambridge University Press.

Kosi, Miha (2024): Špitali na Slovenskem v srednjem veku. In: Keber, Katarina & Urška Bratož (eds.): Epidemije in zdravstvo. Zgodovinski pogled. Lju- bljana, Založba ZRC, 9–74.

Kostrenčič, Marko (ed.) (1973–1978): Lexicon latinitatis medii aevi Iugoslaviae (2 vol.). Zagreb, Academia scientiarum et artium Slavorum meridionalium.

Ladić, Zoran (2003): Legati kasnosrednjovjekovnih dalmatinskih oporučitelja kao izvor za proučavanje nekih vidova svakodnevnog života i materijalne kulture. Zbornik Odsjeka za povijesne znanosti Zavoda za povijesne i društvene znanosti Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti, 21, 1–28.

Ladić, Zoran (2012): Last Will: Passport to Heaven. Urban Last Wills from Late Medieval Dalmatia with Special Attention to the Legacies Pro Remedio Animae and Ad Pias Causas. Zagreb, Srednja Europa.

Mihelič, Darja (1989): K osvetlitvi nekaterih votlih mer srednjeveškega Pirana. Kronika: časopis za slovensko krajevno zgodovino, 37, 1, 22–26.

Mihelič, Darja (2009): Načrt sistematične agrarne kolonizacije v srednjem veku (Piran, začetek 14. stoletja). In: Preinfalk, Miha (ed.): V zlatih črkah v zgodovini. Razprave v spomin Olgi Janša-Zorn. Ljubljana, Zveza zgodovinskih društev Slovenije, 51–62.

Mihelič, Darja (2014): Grešni služabniki Cerkve v vidiku določil srednjeveških tržaških statutov. Acta Histriae, 22, 4, 847–858.

Mihelič, Darja (2015): Nekdanji dogovori o reji živine na ozemlju istrskih mest. In: Mogorović Crljenko, Marija & Elena Uljančić-Vekić (eds.): Animalia, bestiae, ferae ---. O životinjama u povijesti na jadranskom prostoru. Zbornik radova s međunarodnog znanstvenog skupa. Poreč – Pazin – Pula, Zavičajni muzej Poreštine – Državni arhiv u Pazinu – Sveučilište Jurja Dobrile, 40–57.

Mihelič, Darja (2020): Economic Newcomers in Medieval Piran and Their Inclu- sion in the Urban Setting (Before the Mid-14th Century). In: Benyovsky, Irena & Zrinka Pešorda (eds.). Towns and Cities of the Croatian Middle Ages. The City and the Newcomers. Zagreb, Hrvatski institut za povijest, 77–97.

Mihelič, Darja (2024): Melik in srednjeveška mesta – novi pogledi in podatki. In: Stergar, Rok,Štuhec, Marko & Peter Vodopivec (eds.): Zbornik ob stoletnici ro- jstva akademika profesorja dr. Vasilija Melika. Ljubljana, Slovenska akademija znanost in umetnosti,, 72–89.

Morteani, Luigi (1888–1889): Isola ed i suoi statuti. Atti e memorie della Società istriana di archeologia e storia patria 4, 3, 4, 349–421; 5, 1, 2, 155–222.

Mueller, Reinhold C. (1998): Veneti facti privilegio. Stranieri naturalizzati a Ven- ezia tra XIV e XVI secolo. In: Calabi, Donatella & Paola Lanaro (eds.): La città italiana e i luoghi degli stranieri (XIV–XVIII secolo). Bari, Laterza, 41–50.

Mueller, Reinhold C. (2010): Immigrazione e cittadinanza nella Venezia medievale.

Rome, Viella.

MYmovies.it (2017): Spuntano resti mura medievali Trieste. Durante lavori scavo nella centrale Piazza Unità. https://www.mymovies.it/cinemanews/2017/144600/ (last access: 2025-10-22).

Niermeyer, Jan Frederik (1976): Mediae latinitatis lexicon minus. Leiden, E. J. Brill.

Peršič, Janez (1999): Židje in kreditno poslovanje v srednjeveškem Piranu. Lju-bljana, Oddelek za zgodovino Filozofske fakultete.

Petti Balbi, Giovanna (ed.) (2001): Comunità forestiere e ‘nationes’ nell’Europa dei secoli XIII–XVI. Naples, Liguori.

Porfyriou, Heleni (2014): Gli stranieri e la città. In: Tamborrino, Rosa & Guido Zacconi (eds.): Lo spazio narrabile. Scritti di storia della città in onore de Dona- tella Calabi. Macerata, Quodlibet, 83–92.

Quaglioni, Diego (1991): The Legal Definition of Citizenship in the Late Middle Ages. In: Molho, Anthony, Raaflaub, Kurt & Julia Emlen (eds.): City States in Classical Antiquity and Medieval Italy. Stuttgart, F. Steiner, 155–167.

Radić Željko & Ivica Ratković (2005): Položaj stranaca u splitskom statutarnom pravu. Adrias, 12, 193–230.

Rigaudière, Albert (2002): Municipal Citizenship in Jacobi’s “Practica aurea libel- lorum”. In: Kirshner, Julius & Laurent Mayali (eds.): Privileges and Rights of Citizenship. Law and the Juridical Construction of Civil Society. Berkeley (CA), University of California Press, 1–25.

Rubin, Miri (2020): Cities of Strangers. Making Lives in Medieval Europe. Cam- bridge, Cambridge University Press.

Sbriccoli, Mario (1969): L’interpretazione dello statuto. Contributo allo studio della funzione dei giuristi nell’età comunale. Milan, Giuffrè.

Scussa, Vincenzo (1885 [1863]): Storia cronografica di Trieste: dalla sua origine sino all’anno 1695: cogli annali dal 1645 al 1848: testi manoscritti che si con- servano nell’Archivio diplomatico di Trieste. Trst, A. Levi & Co.

STBA – Muciaccia, Giancarlo (ed.) (1976–1977): Gli Statuti di Valle d’Istria. Atti Centro di ricerche storiche Rovigno 7. Trieste, Unione degli Italiani dell’Istria e di Fiume – Università popolare di Trieste, 7–112.

STBU – Lonza, Nella, Banić, Josip & Jakov Jelinčić (eds.) (2023): Bujski statut / Statuto di Buie: 1427. Kolana od statuti, 6. Zagreb, Grad Buje.

STBZ – Lonza, Nella & Branka Poropat (eds.) (2017): Buzetski statut/ Statuto di Pinguente: 1435. Kolana od statuti, 4. Zagreb, Grad Buzet.

STDV – Zjačić, Mirko (ed.) (1961–1962): Dvigradski statut. Vjesnik Historijskog arhiva u Rijeci, 6–7, 235–294.

STDVa – Lonza, Nella & Jakov Jelinčić (eds.) (2007): Statuta Communis Duorum Cas- trorum/Statut Dvigradske općine. Kolana od statuti/Collana degli statuti, 1. Kanfanar, Državni arhiv u Pazinu.

STGR – Klen, Danilo (ed.) (1963–1965): Statut Grožnjana. Vjesnik Historijskog arhiva u Rijeci, 8–9, 205–256; 10, 201–243.

STIZ – Kos, Dušan (ed.) (2006): Statut izolskega komuna od 14. do 18. stoletja. Koper – Rijeka, Založba Annales – Državni arhiv u Rijeci.

STKP – Margetić, Lujo (ed.) (1993): Statut koprskega komuna iz leta 1423 z dodatki do leta 1668. Koper – Rovinj, Pokrajinski arhiv Koper – Center za zgodovinske raziskave. Koper STLA – De Franceschi, Camillo (ed.) (1908): Statuta Communis Albonae. Archeografo Triestino 32, 131–229.

STMO – Morteani, Liugi (ed.) (1894–1895): Storia di Montona con Appendice e Docu- menti. Archeografo Triestino, 19, 2, 447–482; 20, 1, 5–123.

STMU 1 – Iona, Maria Laura (ed.) (1972): Le istituzioni di un comune medievale. Statuti di Muggia del sec. XIV. Trieste, Deputazione di Storia Patria per la Venezia Giulia.

STMU 2 – Colombo, Franco (ed.) (1971): Gli Statuti di Muggia del 1420. Trieste, Deputazione di Storia Patria per la Venezia Giulia.

STNG – Lonza, Nella & Jakov Jelinčić (eds.) (2014): Novigradski statut/Statuto di Cittanova. Kolana od statuti/Collana degli statuti, 3. Novigrad, Grad Novigrad.

STOP – Vesnaver, Giovanni (ed.) (1885): Notizie storiche del Castello di Portole nell’Istria. Archeografo Triestino, 11 (n. s.), 131–180.

Storti Storchi, Claudia (1991): Appunti in tema di “potestas condendi statuta”. In: Chittolini, Giorgio & Dietmar Willoweit (eds.): Statuti, città, territori in Italia e Germania tra medioevo e età moderna. Bologna, Il Mulino, 319–343.

STPI – Pahor, Miroslav & Janez Šumrada (ed.) (1987): Statut piranskega komuna od 13. do 17. stoletja. Ljubljana, Slovenska akademija znanosti in umetnosti – Znanstvenoraziskovalni center SAZU – Zgodovinski inštitut Milka Kosa.

STPO – [Kandler, Pietro] (ed.) (1846): Statuti municipali della città di Parenzo nell’Istria. Trieste, Atti istriani editi per cura della Direzione del Museo di Antichità tergestine 2.

Stranieri (1996): Stranieri e forestieri nella Marca dei secc. XIV–XVI. Atti del Convegno di Studi Maceratesi. Macerata, Centro di studi storici maceratesi.

STPU – Benussi, Bernardo (1911): Statuti del comune di Pola. Parenzo, Gaetano Coana.

STRO – [Kandler, Pietro] (ed.) (1851): Statuti municipali di Rovigno. Trieste, Lloyd Austriaco.

STSL – Jelinčić, Jakov (ed.) (1973): Statut Sv. Lovreča Pazenatičkog s posebnim osvrtom na jezične karakteristike. Vjesnik historijskih arhiva u Rijeci i Pazinu, 18, 71–152.

STTS 1 – Kandler, Pietro (ed.) (1849): Statuti municipali del comune di Trieste, che portano in fronte l’anno 1150. Trieste, Tipografia del Llyod austriaco.

STTS 2 – Szombathely, Marino de (ed.) (1930): Statuti di Trieste del 1350. Trieste, L. Cappelli.

STTS 3 – Szombathely, Marino de (ed.) (1935): Statuti di Trieste del 1421. Archeo- grafo Triestino 48.

STUM – Lonza, Nella & Jakov Jelinčić (eds.) (2019): Umaški statut/Statuto di Umago: 1528. Kolana od statuti/Collana degli statuti, 5. Zagreb, Grad Umag.

STVO – Lonza, Nella & Jakov Jelinčić (eds.) (2010): Vodnjanski statut/Statuto di Dignano: 1492. Kolana od statuti/Collana degli statuti, 2. Zagreb, Grad Vodnjan – Državni arhiv u Pazinu.

Szombathely, Marino de (1930): Evoluzione e lineamenti della costituzione co- munale di Trieste. In: Szombathely, Marino de (ed.): Statuti di Trieste del 1350. Trieste, L. Cappelli,V–XLV.

Szombathely, Marino de (1935): Prefazione. In: STTS 3, V–LVIII.

Tischbein, August Anton (1842): Memorie di un viaggio pittorico nel Litorale austriaco. Trst, Lloyd Adriatic.

Todeschini, Giacomo (2017): Intentio e dominium come caratteri di cittadinanza: Sulla complessità della rappresentazione dell’estraneo fra medioevo e modernità. In: Menzinger, Sara (ed.): Cittadinanze medievali. Dinamiche di appartenenza a un corpo communitario. Rome, Viella, 229–245.

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.